АРАССЫЫЙАҔА НОРУОТТАР СОМОҔОҺУУЛАРЫН, САХА СИРИГЭР КУЛТУУРА, СУНТААР УЛУУҺУГАР “СУНТААР УЛУУҺУН САЙДЫЫТЫН УОННА НОМОҔУН” СЫЛЫН АРЫЙДЫБЫТ

Олунньу 6 күнүгэр Тойбохойбутугар ааспыт 2025 сылы түмүктүүр уонна саҥа 2026 сылбытын аһар тэрээһин буолла.

2025 сыл киэҥ нэлэмэн Россияҕа 1941-1945 сыллардааҕы Аҕа дойду сэриитигэр өрөгөйдөөх Улуу Кыайыытыгар сүгүрүйэн Аҕа дойдуну көмүскээччи, Сахабыт сиригэр Ийэ дойдуну көмүскээччи, онтон Сунтаарбыт улууһугар С.А.Зверев-Кыыл уолун 125 сылыгар ананан ааста.

Ааспыт сылга биһиги нэһилиэк култууратын киинэ үгүс өрүттээх үлэни ыытан кэллэ. Ол курдук улуу киһибит 125 сыллаах үбүлүѳйдээх сылыгар  сөп түбэһиннэрэн хореограппыт, СР култууратын туйгуна Мария Николаевна Семенова салайааччылаах «Далбар» үҥкүү ансаамбыла бэйэтин репертуарыгар С.А.Зверев үлэлэриттэн сирдэтэн “Ыаҕыйалаах үҥкүү”, “Ыстаппаанныы оһуохай”, “Алгыс түстэниитэ“, “Айылҕалыын алтыһыы”, “Оһуохай” үҥкүүлэри киллэрэн араас таһымнаах тэрээьиннэргэ, кѳрүү-күрэстэргэ кыттан ситиһиилэрэ үгүс. 2025 сыл түмүгүнэн улууска “Далбар” үҥкүү ансаамбыла “Үҥкүү эйгэтигэр” “Кылаан Кыайыылаах” үрдүк аатын сүктэ.

           Маны таһынан улууска ханнык да улахан тэрээһин «Кыталык» култуурабыт киинин иһинэн үлэлиир Иванов И.С.  салайааччылаах саха народнай инструменнарын оркестрын доҕуһуола  суох  ааспат. Онтон «Дуораан» ырыа ансаамбыла уонна ырыалары биирдиилээн толорооччулардарбыт улууска куруук көрөөччү биһирэбилин ылаллар, күүстээх ытыс тыаһынан доҕуһуолланаллар.

Урукку да сылларга биһиги Тойбохойбут  култуура сайдыытыгар хаалларбыт  дьоһуннаах суола-ииһэ үйэлэргэ хаалыа, уос номоҕо буолан дьон-сэргэ ортотугар тарҕаныа, нэһилиэнньэ сэҥээриитин ылыа. Аан бастаан Василий Никитич Евсеев тэрийбит духовой оркестрын доҕуһуолунан Пиэрибэй Маай, Улуу Кыайыы, Улуу Октябрьскай революция бырааһынньыгын сэлэлии хаамыылара, улахан бырааһынньыктар ыытыллыллара. Онтон кэнники сылларга М.Н. Семенова тэрийэн үлэлэппит «Дьэргэли» оҕо үҥкүү ансамбыла, К.С.Тихонова тэрийбит «Күөрэгэй» ырыа ансаамбыллара сыанаҕа тахсыылара үрдүктүк сыаналаналлар этэ,  республикаҕа “Хотугу сулус” оҕо телевизионнай  көрүү-күрэҕэр хастыыта да лауреат, дипломант үрдүк аатын сүкпүттэрэ…

Биирдиилээн ырыаһыттарбыт даҕаны киэҥ эйгэҕэ дьоһуннаах миэстэни ылан ааттара-суоллара дорҕоонноохтук иһиллэрэ. Ол курдук баянист, ырыаһыт Александр Васильевич Тихонов, Мииринэйгэ улуу убайдарбыт якутский соловей диэн аат иҥэрбит ырыаһыттара Анатолий Андреев, Галина Тыртыкова,  кэргэннии Анастасия Ивановна уонна мелодист, ырыаһыт Иван Степанович Ивановтар, Любовь Каратаева, “Күөрэгэйтэн” кынат үүннэринэн тахсыбат кыыспыт Санита Ай онтон да атыттар.

Сэбиэскэй былаас сылларыгар совхоз рабочкомун тэрийээһининэн кулуупка киинэ көстөр этэ. Ол сылларга   араас аралдьытар гаджеттар эҥин суох кэмнэригэр дьон обществаҕа тардыһыыта үрдүк буолара биллэр. Ол түмүгэр дьон киэһэ аайы кулуупка киинэ кѳрѳ мустара.. Индийскэй киинэ дуу эбэтэр бэйэбит киэнэ буолан баран сонун киинэ буоллаҕына дьон кулуупка баппахха ыгыта симсии буолар. ССРС киноматографиятын туйгуна, РСФСР култууратын туйгуна норуокка биллэринэн Киинэмэхээнньик Киимэ-Иванов Ким Дмитриевич,  Алексей Егорович Петров уонна Евдокия Васильевна Петрова киинэни көрдөрөллөрө. История быыһын сэгэттэххэ ити курдук…

Онтон саҥа 2026 сылы аһар үѳрүүлээх тэрээьин киирэр аантан Далбар хотуттар дэйбииринэн киирэр дьону ыраастаан кѳрсѳллѳрүттэн саҕаланна. Кэлбит ыалдьыттары кымыһынан, саҥыйахтаах алаадьыннан, үтэһэлээх этинэн күндүлээтибит.

Нэһилиэкпит баһылыга Станислав Васильевич сыл аһыллыбытынан эҕэрдэлээн туран «Кыайыы 80 сыла» үбүлүѳйдээх мэтээллэри Саха сирин уерэ5ириитин бэтэрээнэ, Уерэ5ирии туйгуна, Учууталлар учууталлара, «Методист-иитээччи» бэлиэ хаьаайката, Тойбохой нэьилиэгин бочуоттаах олохтоо5ор — Васильева Антонина Арсеньевна5а, үлэ бэтэрээнигэр Данилова Нина Ильиничнаҕа, үлэ бэтэрээнигэр Осипова Светлана Петровна5а туттарда.

Сергей Афанасьевич Зверев – Кыыл Уола үбүлүѳйдээх ыьыаҕын ыытыыга кехтеех кыттыыны ылан бэйэлэрин кылааттарын киллэрсибиттэрин иьин «Сергей Афанасьевич Зверев – Кыыл Уола тереебутэ 125 сылынан» бочуоттаах бэлиэ туттарыллынна:

1. Улэ бэтэрээнигэр, сэрии сылларын оҕотугар Данилова Елизавета Ильична5а;
2. Тыа хаьаайыстыбатын бэтэрээнигэр, Тойбохой нэьилиэгин, Сунтаар улууьун бочуоттаах олохтооҕор, «Сунтаар улууьун тыа хаьаайыстыбатын сайдыытыгар киллэрбит кылаатын иьин» бочуоттаах бэлиэ хаьаайкатыгар, Сунтаар улууьун норуотун маастарыгар Саввинова Мария Сергеевна5а;
3. Улэ бэтэрээнигэр Иванова Надежда Ивановна5а:
4. Улэ бэтэрээнигэр Константинова Александра Николаевна5а;
5. Сунтаар улууьун «Ньургуьун» литературнай түмсүү чилиэнигэр Уарова Вера Прокопьевна5а

Дьиэ кэргэн — киһи тапталга уһуйуллар биһигэ, халыҥ хаххата, суон дурдата. Дьиэ кэргэннээх киһи олоҕо, үтүө үгэстэрэ салҕанар, бигэ тирэхтээх буолар. Бу үѳруулээх күҥҥэ Клавдий Михайлович уонна Галина Степановна Захаровтар алаһа дьиэ тэринэн, оҕо-уруу тэнитэн бииргэ олорбуттара 50 сылынан Улуус баһылыгын Анатолий Васильевич Григорьев эҕэрдэ суругун туттулар.

Эдэр ыччакка холобур буолан 80 сааһын тѳһѳ да лаппа аастар баянын кыбыммытынан сылдьар ытыктыыр киһибит, учууталбыт РСФСР норуотун үѳрэҕириитин туйгуна, Саха республикатын култууратын үтүѳлээх үлэһитэ, Гражданскай килбиэн бэлиэ кавалера, Сунтаар улууһун уонна Тойбохой нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо Клара Степановна Тихонова кэрэҕэ, сырдыкка, култуура эйгэтигэр чугас буолун, түмсүүлээх буолуҥ диэн ыҥырда, истиҥ эҕэрдэтин эттэ.

Бу күн бары тэрилтэлэр түмсэн нэһилиэкпит олохтоохторугар кэнсиэр кѳрдѳрдүбүт. Өрүүтүн бу курдук биир сомоҕо буолан нэһилиэкпит чэчирии сайдарын туһугар үлэлиэххэйиҥ-хамсыаххайыҥ диэн ыҥырабыт. Норуот күүһэ көмүөл күүһэ!